Binnen het medische domein is het bewustzijn toegenomen dat psychosociale zorg van essentieel belang is bij kanker (en ernstige somatische aandoeningen in het algemeen). In een Kwaliteitstandaard is vastgelegd dat behandelaars regelmatig aandacht moeten besteden aan de gevolgen van kanker op het psychosociaal welbevinden en functioneren van de patiënt. Dat leidt tot betere patiëntuitkomsten, therapietrouw en patiënttevredenheid.[1] Iedere patiënt moet basale psychosociale zorg ontvangen. Het gaat dan om o.a. goede voorlichting, eerste opvang bij slecht nieuws, steun bij het omgaan tijdens het ziektetraject en informatie over beschikbare informele psychosociale zorg. Voor een groot deel van de patiënten is dat voldoende. Zo’n 30-45% van alle patiënten heeft zoveel distress[2] dat gespecialiseerde psychosociale zorg nodig is.[3] De zorgverlener kiest dan samen met de patiënt voor zorg en ondersteuning passend bij de vraag van de patiënt (matched care). Dat kan georganiseerde informele zorg zijn, of gespecialiseerde zorg, of ondersteuning vanuit het sociaal domein. 


Waar schuurt het? 

Hoewel er sinds de invoering van de Kwaliteitstandaard ‘Psychosociale zorg bij somatische ziekte’ zeker progressie is geboekt, zijn er ook diverse knelpunten bij de implementatie ervan: 

• personele krapte in ziekenhuizen en bij huisartsen en een groeiende vraag naar kankerzorg leiden ertoe dat er beperkt tijd is voor een patiënt [4]
• artsen weten niet altijd hoe psychosociale zorg kan worden geboden en georganiseerd ten tijde van een medisch-specialistisch zorgtraject [5]
• patiënten en hun naasten worden in ziekenhuizen lang niet altijd geïnformeerd over informele psychosociale zorg, omdat professionals niet bekend zijn met het aanbod en de kwaliteit van georganiseerde informele zorg. Het samenspel tussen formele en informele zorg komt zo niet tot stand [6]
• patiënten en hun naasten krijgen geen advies voor passende ondersteuning bij hun sociaal-maatschappelijke vragen, omdat het ziekenhuis geen kennis heeft van het lokale zorgaanbod in de woonplaatsen van hun patiënten. Mensen met kanker en  ziekenhuizen zelf ervaren dat als een serieus gemis[7]
• psychosociale klachten van naasten worden vaak niet onderkend, omdat de behandeling is gericht op de patiënt.[8] Naasten hebben vergelijkbare psychosociale problemen als patiënten, en aandacht daarvoor is ook in het belang van het welbevinden van de patiënt.[9]

Wat is het gevolg? 

 
Mensen die leven met en na kanker en hun naasten krijgen in een ziekenhuis lang niet altijd voldoende psychosociale zorg en ondersteuning. Er zijn veel verschillen in de manier waarop ziekenhuizen psychosociale zorg en nazorg hebben georganiseerd. En alle ziekenhuizen kampen met personeelskrapte. Het Zorginstituut onderzoekt momenteel hoe psychosociale zorg voor mensen met kanker beter kan worden georganiseerd.[10] 

Ziekenhuizen geven aan dat zij de aansluiting met het sociaal domein niet kunnen maken, en mensen met kanker niet kunnen ondersteunen of de weg wijzen naar passende ondersteuning op sociale en maatschappelijke leefdomeinen.[7]

Gabriël Paardekooper - Radiotherapeut-oncoloog Isala Ziekenhuis

‘Door de toenemende complexiteit in de oncologische zorg en het zo efficiënt mogelijk houden van de ziekenhuiszorg, komt de zachte kant soms onder druk te staan. Als iemand aan het eind van het consult in huilen uitbarst, zit de volgende patiënt al te wachten. Hierdoor kunnen artsen vaak niet de tijd en aandacht nemen die we zouden willen.’

[1] FMS (2019) Kwaliteitstandaard Psychosociale zorg bij somatische aandoeningen https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/kwaliteitsstandaard_psychosociale_zorg_bij_somatische_aandoeningen/startpagina_-_psychosociale_zorg_bij_somatische_aandoeningen.html

[2] De last die kankerpatiënten kunnen ervaren op emotioneel, sociaal, praktisch en levensbeschouwelijk gebied ten gevolge van de ziekte kanker, de behandeling daarvan en de lichamelijke problemen die daarmee gepaard kunnen gaan

[3] FMS (2017) Detecteren behoefte psychosociale zorg https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/detecteren_behoefte_psychosociale_zorg/algemeen.html

[4] Zorginstituut Nederland (2023) Passende zorg in oncologieregio’s  https://www.zorginstituutnederland.nl/documenten/2023/06/29/passende-zorg-in-oncologieregios-plan-van-aanpak-netwerk--en-expertzorg-voor-mensen-met-kanker

[5] https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/detecteren_behoefte_psychosociale_zorg/detecteren_in_de_1e_lijn/belemmerende_bevorderende_factoren.html;Meet & Match rapport IPSO

[6] IPSO (2024) Kwaliteitscriteria informele psychosociale zorg bij kanker 

[7] Regionale bijeenkomsten Eindhoven en Naaldwijk 

[8] Patiëntenfederatie Nederland (2017)

[9] Garssen (2011) onderzoek IPSO; https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/kwaliteitsstandaard_psychosociale_zorg_bij_somatische_aandoeningen/psychosociale_zorg_organisatie.html  

[10] Zorginstituut Nederland (2024) Probleemanalyse psychosociale zorg bij somatische ziekte https://www.zorginstituutnederland.nl/werkagenda/psychische-aandoeningen/psychosociale-zorg-bij-somatische-ziekte