Zo’n 40-50% van alle mensen die een kankerdiagnose krijgen, is in de werkende leeftijd. Dankzij de hogere kansen op overleving en omdat de pensioenleeftijd stijgt, zullen steeds meer mensen in de beroepsbevolking leven met en na kanker.[1]

Rechten op zorg en ondersteuning rond werk bij ziekte is afhankelijk van iemands arbeidspositie. Werknemers in dienstverband krijgen een bedrijfsarts, arbeidsdeskundige of casemanager via hun werkgever. Dat geldt ook voor mensen die een WW, ziektewet- of WIA uitkering hebben. Voor mensen die ondernemer of zzp-er zijn, is het recht op werk-gerelateerde zorg en inkomensondersteuning afhankelijk van de voorwaarden van hun arbeidsongeschiktheidsverzekering.[2] 

In de Richtlijn Kanker en werk is uitgewerkt hoe bedrijfsartsen moeten handelen om behoud en terugkeer naar werk voor mensen met kanker te bevorderen. Daarbij ligt het accent op de eerste twee jaar na diagnose, de periode dat de werkgever verplicht is de zieke werknemer in dienst te houden en te ondersteunen om aan het werk te blijven dan wel te re-integreren. De richtlijn besteedt aandacht aan het signaleren van veel voorkomende gevolgen van kanker, zoals vermoeidheid, psychische en cognitieve klachten, en passende interventies om daarmee om te gaan.[3]

Waar schuurt het? 

Als mensen de diagnose kanker krijgen, staan zij vaak niet meteen stil bij de gevolgen voor hun werk. Hun prioriteit ligt bij het medische traject (diagnose en behandeling). Datzelfde geldt voor de medisch specialist die hen behandelt.[4] Hoewel begrijpelijk, kan een grote afstand ontstaan die het moeilijker maakt het werk weer op te pakken na het behandeltraject.[5] Voor mensen die een lang behandeltraject hebben, betekent dit ook dat er relatief weinig tijd overblijft van de 2 jaar baangarantie om succesvol te re-integreren. Dat kan ontslag tot gevolg hebben. 

Mensen met kanker hebben onvoldoende kennis over de late gevolgen van kanker(behandeling) voor werkvermogen, en dat geldt ook voor veel behandelende artsen, bedrijfsartsen en werkgevers/leidinggevenden. Dat leidt  regelmatig tot onjuiste keuzes met betrekking tot werkhervatting en inzetbaarheid.[6]

De samenwerking tussen bedrijfsartsen en medische professionals verloopt niet altijd goed. De zorg rond fysiek herstel en werkherstel wordt daarom onvoldoende op elkaar afgestemd.   

Mensen met kanker en hun werkgevers zijn vaak onvoldoende op de hoogte wat er mogelijk is aan zorg en ondersteuning om met of na kanker te blijven werken of weer aan het werk te gaan. 

Een grote groep werkenden in Nederland heeft geen vaste arbeidsrelatie die recht geeft op een ziektewet uitkering (70% van het inkomen) en ondersteuning bij werkbehoud of re-integratie. In 2023 had 45% van de werkenden geen vast contract, van wie ruim een derde (16%) zzp-ers.[7] Met name zzp-ers hebben vaak geen verzekering voor arbeidsongeschiktheid. Dat betekent dat zij door moeten werken of zonder inkomen zitten tijdens de behandeling.[8] De onzekerheid hoe het verder moet met werk en financiën zorgt voor extra stress, bovenop de impact van de diagnose zelf, en verhoogt het risico op psychosociale problemen bij mensen met kanker. 

Mensen die leven met of na kanker kunnen nog lange tijd en soms blijvend late gevolgen van kanker ervaren. Dat beïnvloedt hun werkvermogen. Zijzelf en hun werkgever zijn niet altijd op voorbereid dat er geen sprake is van ‘gewoon’ weer aan het werk gaan. 

Wat is het gevolg? 

Eén op de drie mensen die leven met of na kanker, krijgt te maken met werkloosheid of (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid.[9] 

Ook voor de mensen die wel blijven werken, kunnen er dingen veranderen. Het verschilt sterk per type kanker in hoeverre dat het geval is. Het gaat meestal om minder werken dan voorheen.[10] 

Voor betrokkenen zelf betekent dit een verlies aan inkomen, maar ook aan structuur, zingeving en collega’s. Het verlies aan inkomen kan substantieel zijn. Zo vroegen in 2019 zo’n 4.500 mensen die kanker hebben (gehad), een WIA uitkering aan. Tweederde van hen krijgt geen of slechts een gedeeltelijke uitkering.[9] In een peiling van de NFK geeft zo’n 15% van de respondenten aan dat de financiële gevolgen van kanker problematisch zijn.[11]

Voor de samenleving als geheel betekent gehele of gedeeltelijke uitval van mensen die kanker hebben (gehad), een verlies aan menselijk kapitaal. Zeker met de huidige personeelstekorten en krimpende beroepsbevolking, is dat een gevoelige maatschappelijke kostenpost. 

Lisanne de Groot 

‘De hele behandelperiode ben ik niet terug geweest op mijn werk. Tussendoor had ik wel wat contact met mijn leidinggevende. Er werd me gezegd: "Kijk maar wanneer het jou uitkomt." Dan wordt de afstand heel groot.’ 

https://www.borstkanker.nl/nieuws/lisanne-de-groot-over-terugkeer-naar-werk-na-kanker-0

‘Ik stond niet stil bij de veranderingen in mijn leven voor het werk. Het had wellicht geholpen als iemand daar serieus met mij over had gesproken.’
https://nfk.nl/inzichten/doneer-je-ervaring-peilingen/kanker-wat-betekent-dit-voor-je-werk

Petra Booij

‘‘Gewoon’ ziek zijn als zzp-er zit er niet in. Ik had nergens recht op: geen ziektewet, geen arbeidsongeschiktheidsuitkering, geen bijstand. En dat terwijl ik in vaste dienst jarenlang netjes geld heb afgedragen voor dit soort situaties.( ) Achteraf kan ik me voor mijn kop slaan dat ik het niet beter heb geregeld. Als beginnend ondernemer was ik vooral bezig voldoende opdrachten binnen te halen. Dat eventuele griepje kon ik overbruggen. Ik dacht niet aan kanker.’ 

https://iknl.nl/getmedia/fbcc6960-6755-4c36-b6c0-79d0265b18ce/kankerzorg-in-beeld-over-leven-met-en-na-kanker-(2019).pdf
 

[1] https://taskforcecancersurvivorshipcare.nl/werk-en-werkhervatting/

[2] Groep Werk en Kanker, NFK, Abbvie (2022) Overzichtskaart Werk en Kanker 

[3] https://nvab-online.nl/kennisbank/richtlijn-kanker-en-werk/

[4] NFK (2019) Kanker, wat betekent dit voor je werk? Landelijke Doneer Je Ervaring-peiling

[5] Nederlands Kanker Collectief (2024) Probleemboom ‘Werk en kanker’. https://nederlands kankercollectief.nl /app /uploads/2024/04/Probleemboom-Werk-en-Kanker.pdf

[6] https://nvab-online.nl/kennisbank/richtlijn-kanker-en-werk/

[7] Angelique de Rijk (2024) Kanker en werk: Hoe ontwikkelingen in Europa vertaald worden naar de praktijk

[8] NFK (2025) Zzp-er en kanker. Landelijke Doneer Je Ervaring-peiling

[9] Saskia Duijts (2021) Kanker en werk: volop aan de slag met de kennisagenda. Congres Kanker & Leven 2021

[10] https://projecten.zonmw.nl/nl/project/ouderschap-en-langdurige-ziekte-pilot-niet-alleen-ziek-de-haarlemmermeer. Pilot ihkv Ketenaanpak depressiepreventie bij chronisch zieken (2024), in opdracht van Ministerie VWS

[11] NFK (2019) Kanker, wat betekent dit voor je werk? Landelijke Doneer Je Ervaring-peiling; IKNL (2019) Kankerzorg in beeld – over leven met en na kanker